FEFO

Smávvafuođđobivddu njuolggadusat

Mearriduvvon stivrra čoahkkimis njukčamánu 22. beaivvi 2021:s, stivraáššis 33/2021.

Njuolggadusat smávvafuođđobivddu muddema várás Finnmárkkuopmodagas

1.1 Prinsihpat muddemiid várás
a) FeFo áigu muddet lobi bivdit smávvafuođđuid Finnmárkkuopmodagas dieđu ja máhtu máddodaga ja buohkanas bivdodeattu vuođul FeFo juohkin bivdoguovlluin, ja báikkálaš dovddiidussii vuođđuduvvan dieđu ja máhtu vuođul. Sáhttá muddet dan vuođul, man galle bivdi leat oktanaga bivdoguovllus, ja buohkanas bivdodeattu vuođul. Sáhttá maiddái muddet eará geavaheddjiid vuhtiiváldima dihtii.

b) Go mudde, de galget vuhtiiváldimat sihkkarastit báikkálaš álbmoga valljodatgeavaheami bivddu ja gárduma olis olles bivdináigodaga. Muddemat galget geahččalit sihkkarastit, ahte olbmuin geat ásset Finnmárkkus, lea beasatlašvuohta buot bivdoguovlluide olles bivdoáiggi, ja earenoamážit vuođđun sámi kultuvrii, boazodollui, meahcásteapmái, ealáhusdoaimmaheapmái ja servodateallimii. 

1.2. Báikkálaš dialogačoahkkimat
FeFo áigu čađahit jeavddalaš dialogačoahkkimiid báikkálaš geavaheddjiiguin ja suohkaniiguin smávvafuođđuid hálddašeami hárrái báikkálaš vuoigatvuođalaččaid árbevirolaš geavahan- ja bivdinguovlluin. Čoahkkin čađahuvvo jagi álgobealis. Čoahkkimat sáhttet čađahuvvot digitálalaččat. Dialogačoahkkimiid ulbmil lea sihkkarastit báikkálaš beroštumi smávvafuođđohálddašeamis, ja báikkálaš álbmoga bivdima. Dialogačoahkkimat galget maiddái sihkkarastit, ahte boazodoallu áimmahuššojuvvo smávvafuođđohálddašeamis.

2. Eavttut 
a) Bivdokoarttaid doibmiibidjan lea geatnegahttojuvvon buot geavaheaddjijoavkkuide. Doibmiibidjan lea olámuttolaš oktanaga buot geavaheaddjijoavkkuide. Doibmiibidjan lea geatnegahttojuvvon go bivdá eanalottiid, njoammiliid, čáhcelottiid, čuotnjágiid ja mearralottiid. Beaivekoarttat doibmiibiddjojuvvojit oasttedettiin. Áigodatkoarttat doibmiibiddjojuvvojit beroškeahttá oastimis. Boraspiriid bivdima várás ii leat dárbbašlaš doibmiibidjat bivdokoartta. 
b) Beaivekoarta gusto duššefal bivdoguvlui, gos dat leat doibmiibiddjojuvvon. 
c) Skuvlaoahppit, studeanttat ja soahtebálvalusgeatnegasat Finnmárkkus rehkenastojuvvojit bissovaš ássin suohkanis, gos leat lohkamin/bálvaleamen soahtebálvalusgeatnegasvuođa. 

3. Beassanlobi mudden
FeFo áigu muddet beassanlobi bivdoguovlluide bivdodeattu vuođul čuovvovaš vuogi mielde: 
a) Jahkásaččat galgá árvvoštallojuvvot man olu akkumulerejuvvon (buohkanas) bivdimii, ja guđe náliid bivdimii, addojuvvo lohpi iešguđege bivdoguovllus. Dát galgá vuođđuduvvat máddodatdillái, dihtui ja máhttui (oktan statistihkain, vásihusloguiguin jna.) báikkálaš geavaheami hárrái (oktan árbevirolaš geavahemiin ja/dahje báikkálaš ealáhusdoaimmahemiin) iešguđege bivdoguovllus, dihtui ja máhttui bivdoguovlluid bivddihahttivuođa hárrái, báikkálaš álbmoga dovddiidusmáhtu hárrái ja vuhtiiváldima dihtii eará geavaheddjiid, dán vuolde boazodoalu ja sámi meahcásteddjiid. 
b) Bivdoguovlluid gidden bustáva a mielde mearkkaša, ahte ođđa bivdit olggobealde Finnmárkku eai beasa bivdit guoskevaš guovllus. Finnmárkku ássit ja johtti bivdit geain leat doibmiibiddjojuvvon bivdokoarttat guoskevaš guvlui, besset ain bivdit. 
c) Dassážii go bivdoguovlu lea giddejuvvon, lea buot geavaheaddjijoavkkuin beassanlohpi bivdoguvlui. 
d) Mudden, man galle saji juohke bivdoguovllus leat oktanaga olámuttolaččat, gusto vuolggasajis bivdiide geat ásset olggobealde Finnmárkku. Earenoamáš dáhpáhusain sáhttá maiddái beassanlohpi Finnmárkku ássiide muddejuvvot, ja sáhttá earuhuvvot suohkana ássiid (báikkálaš geavaheddjiid) ja Finnmárkku ássiid gaskkas. 
e) Ovdal máddodatkártema biddjojuvvojit seammás vuovdimassii áigodatkoarttat olbmuide, geat ásset Finnmárkkus ja dihto logu beaivekoarttat, mat vástidit ráddjejuvvon bivdodeddui. Beaivekoarttaid lohku vuođđuduvvá heivvolaš rievssateallinbirrasiid oassái ja vásihusloguide báikkálaš valljodatgeavaheami hárrái áigodaga ollodahkii. Maŋŋil máddodatkártema, ja dán bohtosa vuođul, árvvoštallojuvvojit eambbo beaivekoarttat biddjojuvvot vuovdimassii.
f) Guovlluin, gos boazodoallu geavaha eananguovlluid intensiivvalaččat, sáhttá FeFo geahpedit man galle beaivekoartta lea lohpi vuovdit juohke areálaovttadaga nammii, ásahit gildosiid, ja ovttasráđiid boazodoaluin kanaliseret bivddu eará guovlluide. 

4. Bivdokoarttat muhtin fuođđonáliid várás
FeFo sáhttá vuovdit bivdokoarttaid muhtin fuođđonáliid várás olles dahje osiide Finnmárkkuopmodagas. 

5. Eriid geavaheapmi
Beaiveearri dahje áigodatearri sáhttá ásahuvvot olles dahje osiide Finnmárkkuopmodagas. Beaiveearri dahje áigodatearri sáhttá geavahuvvot sierralaga dahje lotnolassii. Dát mearriduvvo ovttasráđiid báikkálaš geavaheddjiiguin. 

6. Ráfáidahttin 
Muhtin smávvafuođđonáliid sáhttá gaskaboddasaččat ráfáidahttit muhtin bivdoguovlluin, go lea dárbu. Ráfáidahttin gusto ovtta láhkai buot geavaheaddjijoavkkuide, ja sáhttá dáhpáhuvvat dievas ráfáidahttimiin, muhtin náliid bivddu álgima maŋidemiin ja/dahje oaniduvvon bivdináigodagain. Smávit ráfáidahttinguovlluid (refugiijaid) sáhttá geavahit maŋŋilgo lea ságastallan geavaheaddjijoavkkuiguin ja guoskevaš suohkaniin. 

7. Bivdoguovlorájit 
FeFo sáhttá muddet bivdoguovlorájiid. Ásahallamat dahkkojuvvojit dábálaččat ovttasráđiid geavaheddjiiguin. 

8. Ealáhusdoaimmat
Mátkkoštanealáhusfitnodagat sáhttet kundariiddiset ovddas ohcat vuoruhuvvon bivdokoarttaid sihkkarastin dihtii vuorddehahttivuođa. Gáibádus ohccái lea, ahte sáhttá čájehit organisašuvdnanummira ja dohkkehuvvon vearroduođaštusa. Ohcamuš sáddejuvvo FeFoi suoidnemánu 15. beaivvi sisa. Báikkálaš mátkkoštanealáhusfitnodagat galget vuoruhuvvot. Guovlluin, gos leat earenoamáš hástalusat, geahččala FeFo heivehallat ortnegiid báikkálaš ealáhuseallimii, mat maiddái atnet deastta eará geavaheddjiin.    

9. Beahcelottit 
Beahcelottit leat ráfáidahttojuvvon Álttá suohkanis ja Porsáŋggu gielddas. 

10. Bivdin geaidnoguorain
Ii leat lohpi bivdit ja gárdut lagabus go 300 mehtera eret iežas bissehan fievrrus meahccebiilaluoddaguorain Kárášjogas ja Mátta-Várjjagis.

11. Gárdun
Duššefal olbmot, geain lea logahallojuvvon ássanbáikečujuhus Finnmárkkus, besset gárdut. Sáhttá ásahuvvot áigodatearri gárduma várás. Doibmiibidjan ja bivdosálašraporteren lea dárbbašlaš, go gárdu. 

12. Giđđalodden Guovdageainnus
Čáhcelottiid bivdin giđđat jotkojuvvo láhkaásahusa mielde, man Birasdirektoráhtta lea addán.

13. Rihkkumat 
Juos rihkku FeFo mearrádusaid smávvafuođđobivddu birra, de sáhttá bivdi manahit bivdokoartta, gildojuvvot bivdimis ja/dahje váidojuvvot. Juos váilu bivdosálašraporteren smávvafuođđobivddus Finnmárkkuopmodagas, de šaddá divada máksit. Divat lasihuvvo go oastá bivdokoartta čuovvovaš áigodaga. 

14. Fápmudus
Direktevrii addojuvvo fápmudus muddet smávvafuođđobivddu njuolggadusaid mielde.