Man birra lea Kárášjoga ášši?? 

Kárášjoga-ášši lea oassi vuoigatvuođakártemis Finnmárkkulága mielde. Ulbmil iskkademiin lea čielggadit dálá opmodat- ja geavahanvuoigatvuođaid viidodaga mat leat daid eatnamiin maid FeFo válddii badjelasas Statskogas go Finnmárkkuláhka bođii fápmui 2006:s.

Vuosttaš oassi Kárášjoga-áššis gieđahalai kollektiivvalaš eaiggáduššama buot FeFo eatnamiidda gielddas. Ledje guokte iešguđet joavkku mat ovddidedje dákkár opmodatvuoigatvuođagáibádusaid. Okta gáibidii opmodatvuoigatvuođaid buot gieldda ássiid ovddas. Nubbi gáibidii opmodatvuoigatvuođaid dušše sámi oasi álbmoga ovddas. Alimusriekti gávnnahii ahte ii gieldda ássiin iige gieldda sámi álbmogis lean kollektiivvalaš opmodatvuoigatvuohta guovllus. 

Kárášjoga 2. oassi, mii dál galgá meannuduvvot Mehcceduopmostuolus, guoská earret eará opmodatvuoigatvuođagáibádusaid iešguđet joavkkuin mat leat čadnojuvvon giliservviide/resursaguovlluide. Gáibádusat gokčet olles FeFo-guovllu gielddas. Molssaeavttus gáibiduvvo eksklusiiva geavahanvuoigatvuođat hálddašanvuoigatvuođaiguin seamma guovlluide. 

Maid mearridi Alimusriekti 2024:s? 

Alimusriekti celkkii, guđa jienain vihtta jiena vuostá, ahte Kárášjoga álbmogis eai lean kollektiivvalaš oamastanvuoigatvuođat FeFo-guovlluide gielddas. Duopmu mielddisbuvttii ahte FeFo ain lea eaiggát ja hálddašeaddji FeFo-eatnamiin Kárášjogas.

Alimusrievtti eanetlohku deattuhii earret eará ahte guovllu geavaheapmi lei stuorra muddui dáhpáhuvvan ovttaskas giliid ja siiddaid guovlluid vuođul. Danin váilo oktasaš oamastanvuoigatvuohta olles guovllus mii lei dárbbašlaš vai olles, dahje sámi oassi, Kárášjoga álbmogis livččii ožžon kollektiivvalaš opmodatvuoigatvuođaid.

Alimusriekti celkkii maid ahte duomus ii mearriduvvon sáhttá go giliin, siiddain dahje earáin leat oamastanvuoigatvuohta smávit guovlluide Kárášjogas.

Mearkkaša go Alimusrievtti duopmu ahte FeFo oamasta olles riidoguovllu Kárášjogas?

Ii. Kárášjoga 1. oassi mearridii dušše ahte Kárášjoga álbmot ii kollektiivvalaččat oamas buot vuovdekeahtes eatnamiid gielddas.

Alimusriekti ii cealkán ahte sáhttet go smávit joavkkut, gilisearvvit, bearrašat, siiddat dahje earát leat ožžon opmodatvuoigatvuođaid dahje eará erenoamáš vuoigatvuođaid eambbo ráddjejuvvon guovlluide, dahje leago buot Kárášjoga ássiin eksklusiiva geavahanvuoigatvuohta hálddašanvuoigatvuođaiguin olles guvlui oktasaččat.

Geat leat FeFo vuostebealit áššis? 

Váidaleaddjit leat guokte váldojoavkku. 

Okta lea Kárášjoga sámiid searvi, Kárášjoga gielda, Anarjogaleagi biras, Beskenjárgili searvi, Dalabogi guovlu, Váljoga birasIešjohtsearvisamtbiras, Iešjohtsearvi, bearašjoavkkut ja priváhta olbmot.

Nubbi lea Juoksa ja Ávju Sámesiida (ovddeš gohčoduvvon Guttorm-joavku), orohat 13, Anárjoga Sámiid Siida, Nuorrojoga Ja Astevari Siida, ja Áibmejávri dálvesiida.

Geat dorjot FeFo áššis - ášševeahki

Máhkarávju siidda jođiheaddji Mathis M. Somby ja Norgga Bivdiid- ja Guolástansearvvi generálačálli leaba almmuhan ášševeahki doarjjan FeFo:i.

Go galgá almmuhit ášševeahki, de gáibiduvvo lágalaš beroštupmi ášši bohtosii.

Mii meannuduvvo Meahcceduopmostuolus 2026 čavčča (Kárášjohka 2 oassi)?

Meahcceduopmostuollu galga 2026 čávčča gieđahallát oamastanvuoigatvuođaid ja eksklusiiva geavahanvuoigatvuođaid gáibádusaid, hálddahuslaš vuoigatvuođaiguin iešguđet giliserviide/resursaguovlluide. Ollislaččat gokčet gáibádusat olles dálá FeFo-guovllu Kárášjogas.

Dat guokte váiddajoavkku leaba juohkán Kárášjoga guovtteládje.  

Kárášjoga Sámiid Searvi ja earát leat hábmen vihtta nu gohčoduvvon resursaguovllu: Girkobáiki, Deanuleahki, Anárjohleahki, Kárášjohleahki ja Iešjohleahki/meahccestobut, muhto eai leat bidjan kártii iešguđet resursaguovlluid rájáid. Sii bivdet Meahcceduopmostuolu mearridit rájáid.

Juoksa ja Ávju Sámesiida ("Guttorm-joavkku" joatkka) lea juohkán Kárášjoga njealji nu gohčoduvvon resursaguvlui: Anárjohleahki resursaguovlu, Deanuleahki resursaguovlu, Iešjohleahki resursaguovlu ja Girkobáiki resursaguovlu. Sii eai ge leat bidjan kártii iešguđet resursaguovlluid rájáid. Dát joavku gáibida vuoigatvuođaid dušše sámi álbmoga ovddas Kárášjogas.

Dasa lassin galga Meahcceduopmostuollu meannudit gažaldaga ekslusiiva geavahanvuoigatvuođaid birra main leat hálddašanvuoigatvuođat olles álbmogii. Dát gáibádus meannuduvvo dušše jus váidaleaddjit eai lihkostuva iežaset gáibádusain resursaguovlluid oamastanvuoigatvuođas.

Maid gáibidit iešguđet joavkkut áššis?? 

Máŋga ja muhtun muddui ovttastuvvon gáibádusaid leat biddjon.

Oktiibuot leat gáibiduvvon oamastanvuoigatvuođat iešguđet osiide Kárášjogas. Leat maiddái subsidiára gáibádusat eksklusiiva geavahanvuoigatvuođaide ja hálddašanvuoigatvuođaide.

Gii navdojuvvo leat vuoigatvuođaeaiggádin rievddada gáibádusaid gaskkas. Sáhttá leat báikkálaš álbmot dihto guovllu siskkobealde, olbmot geain leat historjjálaš čanastagat guvlui geat orrot eará sajiin Kárášjogas, sámi álbmot geain leat čanastagat muhtun guvlui, siiddat, bearrašat dahje eará joavkkut.

Maid oaivvilda FeFo gáibádusaid birra??

FeFo ii leat ovttaoaivilis ahte álbmot guoskevaš resursaguovlluin lea dološ áiggi geavaheami bokte háhkan kollektiivvalaš oamastanvuoigatvuođaid dahje eksklusiiva geavahanvuoigatvuođaid main leat hálddašanvuoigatvuođat olles dahje muhtun osiide Kárášjogas.

FeFo oaivvilda earret eará ahte báikkálaš álbmoga historjjálaš geavaheapmi guovlluin lea dáhpáhuvvan dálá geavahanvuoigatvuođaid rámmaid siskkobealde, ja ahte geavaheapmi ii leat čađahuvvon nu ahte addá vuođu oamastanvuoigatvuođaid háhkamii dahje eksklusiiva geavahanvuoigatvuođaid hálddašanvuoigatvuođaiguin guoskevaš resursaguovlluide.

FeFo oaivvilda maiddái ahte stáhta oamastanvuoigatvuohta vuovdekeahtes eatnamiidda Finnmárkkus ásahuvvui fásta riektegaskavuohtan guhká ovdal go eatnamat sirdojuvvojedje FeFoi 2006:s.

Oaivvilda go FeFo ahte báikkálaš olbmuin eai leat iežaset vuoigatvuođat??

Ii. FeFo lea ovttaoaivilis ahte ássi álbmogis leat geavahanvuoigatvuođat iežaset árbevirolaš luondduresursaávkkástallan guovlluide. Dákkár geavahanvuoigatvuođat eai jávkka jus Finnmárkkuláhka gomihuvvo.

Báikkálaš álbmoga vuoigatvuođat vuođđuduvvet guovlluid historjjálaš geavaheapmái ja gávdnojit beroškeahttá Finnmárkkulága. Sisdoalu dáfus dat stuorra muddui vástidit daid vuoigatvuođaide mat odne čuvvot Finnmárkkulága §§ 22. ja 23.

FeFo ferte vuhtiiváldit báikkálaš álbmoga vuoigatvuođaid Kárášjoga hálddašeamis.

Mo lea boazodoallo vuoigatvuođaiguin? 

Boazodoallu lea iehčanassii ožžon geavahanvuoigatvuođaid iežas árbevirolaš guohtoneatnamiidda.

Dát vuoigatvuođat vuođđuduvvet historjjálaš geavahussii ja gávdnojit beroškeahttá Finnmárkolága ja boazodoallolága. FeFo ferte vuhtiiváldit dáid vuoigatvuođaid iežas hálddašeamis.

FeFo oaidnu lea ahte boazodoalu geavahanvuoigatvuođat ii iešalddis atte vuođu oamastanvuoigatvuhtii dahje eksklusiiva vuoigatvuođa hálddašit buot meahcceresurssaid guovlluin.

Maid mearkkaša "geavahanvuoigatvuohta hálddašanvuoigatvuođain"? 

Geavahanvuoigatvuohta addá vuoigatvuođa geavahit dihto resurssaid mearriduvvon guovllu siskkobealde. Sus geas lea hálddašanvuoigatvuohta sáhttá mearridit ja reguleret guovllu resurssaid geavaheami.

Gáibádusat "eksklusiiva geavahanvuoigatvuođat hálddašanvuoigatvuođaiguin" mielddisbuktet ahte dihto joavkkut eai dušše gáibit vuoigatvuođa geavahit guovlluid ieža, muhto maiddái vuoigatvuođa hálddašit guoskevaš resurssaid. Dakkár hálddahuslaš vuoigatvuođaide gullá earret eará vuoigatvuohta reguleret earáid geavahanvejolašvuođaid ja hálddašit sisaboađuid mat bohtet geavahanvuoigatvuođaid vuovdimis, omd bivdo- ja oaggunkoarttaid.

Jus muhtin lihkostuvvá iežas gáibádusas eksklusiiva geavahanvuoigatvuođain hálddahuslaš vuoigatvuođaiguin Kárášjogas, de mearkkaša dat ahte dat láhkamearriduvvon vuoigatvuođat mat earáin dál leat Finnmárkkulága 3. kapihttala vuođul, nohket. Dat boahtá maid guoskat Kárášjoga ássiide geat eai šatta oassin ovttaskas gilisearvvi/resursaguovllu vuoigatvuođabirrasis.

Jus muhtin lihkostuvvá dákkár gáibádusain, de lea FeFo ain eanaeaiggádat, muhto ođasmuvvi resurssaid hálddašeapmi šaddá earáin, duomu sisdoalu mielde. 

Manne lea bivdu ja guolásteapmi dehálaš dán áššis?? 

Bivdu, guolásteapmi ja eará meahcceresurssaid ávkkástallan lea leamaš guovddáš oassi guovlluid historjjálaš geavaheamis Kárášjogas. Dakkár geavaheapmi lea danne relevánta go duopmostuollu galgá árvvoštallat makkár vuoigatvuođat leat ásahuvvon.

Odne hálddaša FeFo bivdo- ja guolástanresurssaid Finnmárkolága njuolggadusaid mielde. Jus earáide addojuvvo eksklusiiva geavahanvuoigatvuohta hálddašanvuoigatvuođain dihto guovlluide, de ožžot sii vuoigatvuođa mearridit gii galgá beassat geavahit guoskevaš luondduriggodagaid ja makkár eavttuiguin. Dat rievdada dálá hálddašeami ja guoskevaš guovlluid geavaheddjiid riektedili. 

Makkár váikkuhusaid Kárášjoga duopmu 2. oassi oažžu, sorjá das makkár gáibádusaid duopmostuollu dohkkeha, gii Kárášjogas rehkenasto leat vuoigatvuođaguoddin juohke guovllus, ja movt vejolaš ođđa vuoigatvuođaguoddit válljejit muddet bivdo- ja guolástanhálddašeami.

Sáhttet go olbmot massit bivdo- ja guolástanvejolašvuođa Kárášjogas? 

Dat sáhttá dáhpáhuvvat. Jus duopmostuollu gávnnaha ahte dihto joavkkuin (resursa-guovlluin) lea oamastanvuoigatvuohta dahje eksklusiiva geavahanvuoigatvuohta daidda guovlluide maid FeFo dál hálddaša, de sáhttá dat rievdadit geas lea vuoigatvuohta bivdit, guolástit ja eará resurssaid ávkkástallat guoskevaš guovlluin.

Sii geat vejolaččat ožžot oasi gilisearvevuoigatvuođas, ožžot mearrádusa rámmaid siskkobealde ja eará lágaid mielde válddi friddja hálddašit guoskevaš vuoigatvuođaid. Olbmot Kárášjogas geat eai gula vuoigatvuođabiirii, sáhttet maid massit vuoigatvuođaid mat sis dál leat.

FeFo bargu ii leat muitalit mo boahtteáiggis galggašii organiseret giliservviid vuoigatvuođaid hálddašeami Kárášjogas. Dat sorjá duomu sisdoalus, ja das maid ođđa vuoigatvuođalaččat háliidit.

Riekta galgá leat riekta

FeFo bargu ii leat vuosttaldit vuoigatvuođaid mat duohtavuođas leat ásahuvvon. Finnmárkkuláhka baicce atná vuođđun ahte dálá vuoigatvuođat galget identifiserejuvvot ja doahttaluvvot.

FeFo:i lea deaŧalaš ahte riekta lea riekta. Jus lea eahpesihkarvuohta das ahte leat go Finnmárkkukomišuvnna konklušuvnnat riekta dahje gustovačča, de oaivvilda FeFo ahte lea riekta geavahit dan vuogádaga maid láhka bidjá vuođđun. Dat mearkkaša riektegeavvama Meahcceduopmostuolu konklušuvnnaid ektui ja vejolaččat Alimusrievttis. Dát lea dehálaš máŋgga ákka dihte, earret eará addit Finnmárkkukomišuvdnii ja eará aktevrraide dárbbašlaš rievttálaš čielggadusaid go barget vuoigatvuođaid kártemiin Finnmárkkus.

Barggus ferte earuhit geavahanvuoigatvuođaid, hálddašanvuoigatvuođaid ja oamastanvuoigatvuođaid. Dat leat iešguđetlágan vuoigatvuođat main leat iešguđetlágan riekteváikkuhusat.

FeFo dohkkeha báikegottiid olbmuid ja boazodoalu iešheanalis ovddiduvvon geavahanvuoigatvuođaid. FeFo ii leat ovttaoaivilis das ahte dat historjjálaš geavaheapmi mii lea dáhpáhuvvan guoskevaš guovlluin lea leamaš dakkár ahte dat lea ásahan kollektiiva oamastanvuoigatvuođa dahje eksklusiiva geavahanvuoigatvuođa hálddašanvuoigatvuođain. Dát lea dat maid Meahcceduopmostuollu dál galgá árvvoštallat.

Eai go dát gažaldagat leat juo mearriduvvon Alimusrievttis? 

Ii. Alimusriekti mearridii 2024:s gažaldaga kollektiiva oamastanvuoigatvuođas buot FeFo eatnamiidda Kárášjogas. Alimusriekti gávnnahii ahte Kárášjoga álbmogis, sihke olles álbmogis ja sámi álbmogis, ii lean dakkár oktasaš oamastanvuoigatvuohta oppa guvlui.

Alimusriekti aiddostahtii seammás ahte duopmu ii dadjan maidege das ahte leat go gilisearvvit, siiddat dahje earát háhkan oamastanvuoigatvuođa unnit guovlluide.

Alimusriekti ii meannudan maiddái subsidiára gáibádusa oktasaš geavahanvuoigatvuođa hálddašanvuoigatvuođaiguin olles FeFo-areálaide gielddas.

Goas Meahcceduopmostuollu meannuda ášši? 

Meahcceduopmostuolu váldočoahkkin dollojuvvo Kárášjogas ja álgá golggotmánu 6. beaivvi 2026. Ášši meannuduvvo njeallje vahku ja loahpahuvvo bearjadaga golggotmánu 30. b..

Sáhttá go ášši fas mannat Alimusriektái? 

Jo, dat lea vejolaš.

Meahcceduopmostuolu mearrádusaid sáhttá Finnmárkolága § 42 mielde guoddalit Alimusriektái. Jus ášši galga meannuduvvot Alimusrievttis, de lea earret eará bohtosa duohken ja makkár gažaldagaid bealálaččat vejolaččat háliidit oažžut árvvoštallojuvvot. Dát dáhpáhuvai Kárášjoga-ášši 1. oasis.

 Danne ii dárbbaš leat nu ahte Meahcceduopmostuolu duopmu šaddá loahpalaš čuokkis Kárášjoga-áššis.

Makkár rolla lea FeFos vuoigatvuođakártemis? 

FeFo lea eanaeaiggát dan eatnamii mii sirdojuvvui Statskogas 2006:s. 

Finnmárkkuláhka cealká ahte láhka ii čuoza kollektiiva dahje oktagaslaš vuoigatvuođaide maid sámit ja earát leat rábidan oamastusa dahje dološ áiggi rájes geavaheami bokte. Finnmárkkukomišuvdna ásahuvvui kárten dihtii dakkár vuoigatvuođaid, ja Meahcceduopmostuollu ásahuvvui dubmet soahpameahttunvuođaid mat čuožžilit maŋŋil go komišuvdna lea kárten guovllu (daid guovlluid gohčodit "fealtan").

Finnmárkolága § 34 mielde lea FeFo geatnegahtton bealli áššiin mat gusket daidda vuoigatvuođaide maid FeFo hálddaša Finnmárkolága vuođul. Dat mearkkaša ahte FeFo ferte váldit beali Finnmárkkukomišuvnna konklušuvnnaide. Go riidu lea eatnamiid ja vuoigatvuođaid maid FeFo oamasta dahje hálddaša, de lea FeFo áššeoasálažžan áššis Meahcceduopmostullui. Dat guoská maiddái go komišuvdna ii leat konkluderen ahte earáin leat vuoigatvuođat, muhto okta priváhta bealli ovddida ášši FeFo vuostá.

Gii máksa dikki ovddas? 

Finnmárkkulága § 43:s leat sierra njuolggadusat áššegoluid birra áššiin mat leat Meahcceduopmostuous.

Stáhta gokčá áššeoasálaččaid dárbbašlaš goluid go FeFo lea vuostálastán Finnmárkkukomišuvnna konklušuvnna ahte priváhta áššeoasálaččas leat vuoigatvuođat eatnamii, ja priváhta áššeoasáláš ovddida ášši FeFo vuostá.

Meahcceduopmostuollu sáhttá árvvošteami vuođul maiddái dohkkehit ahte priváhta bealálaččat geaidda Finnmárkkukommišuvdna ii leat addán vuoigatvuođaid, liikká ožžot gokčojuvvot dárbbašlaš áššegoluid.

Preassamateriála