Alimusriekti anii vuođđun ahte vuovdekeahtes eatnamat Finnmárkkus, maiddai Kárášjogas, loahpageahčen 1700-logu, ferte atnit almennehiin mas Gonagas lei almenneteaiggát ja mas álbmogis ledje geavahan- dahje almennetvuoigatvuođat.
Alimusriektái lei gažaldat dalle leago gieldda álbmot (dahje sámi oassi das) 1700-logu loahpa rájes ožžon kollektiiva oamastusa vuovdekeahtes eatnamiidda eatnamiid geavaheami bokte, namalassii leago oamastanvuoigatvuohta áigodagas maŋŋel 1700-logu mannan Gonagasas/stáhtas álbmogii.
Dát biehttaluvvui, čujuhettiin dasa ahte 1700-logu loahpa rájes ii lean leamaš gažaldat oktasaš geavaheamis, ja muhtun muddui čujuhettiin dasa ahte 1800-logu čađa stáhta lei eanet ja eanet čájehan iežas oamastanvuoigatvuođaid guovllu duohta ja rievttálaš hálddašeami bokte.
Duopmu lei dehálaš ja čielggadii gažaldaga kollektiivvalaš eaiggáduššanvuoigatvuođas olles guvlui. Muhto dat maid guđii muhtin gažaldagaid vástikeahttá.
Alimusriekti celkkii duomus ahte sii eai lean váldán beali das ahte leat go ovttaskas gilit, boazoorohagat dahje earát Kárášjogas háhkan oamastanvuoigatvuođa gáržžiduvvon osiide gieldda riidoguovllus.
Alimusriekti ii maid váldán beali nu gohčoduvvon subsidieara geavahanvuoigatvuođa gáibádussii hálddašanvuoigatvuođain, nugo ee. Kárášjoga gielda ja Kárášjoga sámesearvi ledje ovddidan meahcceduopmostullui.
Dát leat dat vástitkeahtes gažaldagat mat dál galget meannuduvvot Finnmárkku meahcceduopmostuolus, go šiehtadallamat álget Kárášjogas golggotmánu 6. beaivvi 2026.
Konkrehtalaččat galgá meahcceduopmostuollu árvvoštallat gáibádusaid kollektiiva oamastanvuoigatvuođa hárrái iešguđet "resursaguovlluin". Resursaguovllut Kárášjoga sámesearvvi ja earát gáibidit báikkálaš, kollektiivvalaš oamastanrievtti leat, Girkobáiki, Deanuleahki, Anárjohkleahki, Kárášjohkleahki ja Iešjohkleahki.
Guttorm-joavku ja earát, geat ovddidit iežaset gáibádusaid sámi álbmoga beales, leat válljen veaháš eará juogadeami, mas leat njeallje «resursaguovllu» mat gokčet seamma guovllu.
Goappašat áššečuoččuheaddjejoavkkut gáibidit maiddái báikkálaš, eksklusiiva geavahanvuoigatvuođa hálddašanvuoigatvuođain daidda seamma resursaguovlluide, jus eai vuoitte iežaset kollektiivvalaš oamastanrievtti gáibádusa.
Áššái lea biddjon njeallje vahku. Duomu ii sáhte vuordit ovdal ođđajagis 2027.
Maid FeFo oaivvilda?
FeFo bargu eanaeaiggádin lea hálddašit eatnamiid ja luondduriggodagaid sin ovddas geat ásset Finnmárkkus. FeFo eatnamiin leat guoskevaš gieldda ássiin ja muđui Finnmárkku ássiin iešguđetlágan vuoigatvuođat meahcceávkkástallamii.
Láhka sihkkarastá sámi mieldemearrideami stivrra ovddasteamis, ja FeFo:i gustojit máŋga njuolggadusa mat erenoamážit galget sihkkarastit ahte sámi beroštumit fuolahuvvojit. Dát njuolggadusat eai gusto guovlluide Finnmárkkus maid earát go FeFo eaiggáduššet.
Go muhtun gáibida oamastanvuoigatvuođa dahje eará vuoigatvuođaid, de ovddasta FeFo Finnmárkku álbmoga, maiddái sámi álbmoga.
FeFo oaivvilda ahte ii leat vuođđu konkluderet ahte álbmot iešguđet resursaguovlluin 1700-logu maŋit oasis lea háhkan kollektiiva oamastanvuoigatvuođa dahje hálddašanvuoigatvuođa stáhta (dál FeFo) eatnamiidda.
Maŋit áiggiid geavaheapmi ja disposišuvnnat leat baicca speadjalasttan dan mii Alimusrievtti oaivila mielde lei rievttálaš dilli 1700-logu loahpas. Stáhta lea ráđđen guovllu eaiggádin, muhto dálonolbmot ja boazodoallu leat geavahan guovllu geavahan- ja alemennetvuoigatvuođaid vuođul
FeFo ii vuosttal ahte dáloniin iešguđet resursaguovlluin leat geavahanvuoigatvuođat iežaset árbevirolaš ávkkástallanguovlluide.
Geavahanvuoigatvuohta ii atte eksklusiivva vuoigatvuođa hálddašit meahcceresurssaid, muhto FeFo ferte doahttalit geavahanvuoigatvuođa go hálddaša guovllu.
Dat mearkkaša earret eará ahte FeFo ferte fuolahit ahte báikkálaš olbmot eai duvdojuvvo eret iežaset árbevirolaš ávkkástallanguovlluin, ja ahte sidjiide ferte addit ovdamuni ávkkástallamii go lea resursavátnivuohta.
FeFo ii maid vuosttal ahte Kárášjoga boazodolliin lea geavahanriekti iežaset árbevirolaš guohtoneatnamiidda daid iešguđet resursaguovlluin.
Geavahanvuoigatvuohta, mii gullá ovttaskas siidii, ii atte eksklusiiva vuoigatvuođa hálddašit meahcceriggodagaid, muhto FeFo ferte maid árvvus atnit boazodoalu geavahanvuoigatvuođa go hálddaša guovllu.
Manne ášši lea dehálaš?
Jus dat báikkálaš oamastanvuoigatvuođagáibádusat ollašuvvet, de mielddisbuktá dat ahte guovllut váldojuvvojit ollásit eret FeFo hálddašanortnegis, ja ahte Kárášjoga ja Finnmárkku álbmogis ii šat leat makkárge láhkamearriduvvon geavahanvuoigatvuohta guoskevaš guovllus.
Jus gáibádusat eksklusiiva geavahanvuoigatvuođain oktan hálddašanvuoigatvuođain vuoita, de loahpahuvvo FeFo ođasmuvii valljodagaid hálddašeapmi.
Vaikko FeFo ain lea ge eanaeaiggát, de eai gusto Finnmárkoláhkii gullevaš geavahanvuoigatvuođat guovllus. Dalle lea iešguđet giliservviid duohken ráhkadit njuolggadusaid ođasmuvvi valljodagaid ávkkástallamii.
Dan mielde movt vuoigatvuođalaččat meroštallojuvvojit, de sáhttá Kárášjoga juohkit iešguđet geavahansurggiide, mas dušše oassi gieldda álbmogis, ja ii oktage muđui Finnmárkku álbmogis, leat geavahanvuoigatvuođat.
Duođaleamos lea dattetge dat ahte jus Kárášjohka, ja vejolaččat maiddái eará oasit sis-Finnmárkkus, váldojuvvojit eret FeFo hálddahusguovllus, de sáhttá dat váikkuhit dasa ahte olles Finnmárkkuláhka gártá eahpegustojeaddjin.
Dat nana mieldemearrideapmi eananhálddašeami badjel maid sámi álbmot odne leat sihkkarastajuvvon láhkanjuolggadusaid bokte, vuođustuvvui juste dainna ahte galggai leat oktasaš hálddašeapmi olles Finnmárkus.
Jus dát ovdehus ii leat sajis, de bohtet láhkanjuolggadusat sihkkarastit sámi geavaheami ja oassálastima deattu vuollái. Sii geat ovddimusat masset dán oktavuođas, leat sámi álbmot olggobeale Finnmárkku.
FeFo:i lea danne dát ášši eanet go dušše Kárášjoga birra. Dás lea sáhka sihkkarastit ja fuolahit olles Finnmárkku sámi álbmoga vuoigatvuođaid, mii maid lea okta Finnmárkkulága váldoulbmiliin.
Tom Mikalsen, FeFo direktevra